Dawny cmentarz parafialny, kościół Świętego Krzyża, wadowicka synagoga i świątynie, które przez stulecia zmieniały swoje oblicze. Wiele miejsc związanych z religijną historią Wadowic zniknęło z miejskiego krajobrazu. 10 września będzie można poznać ich historię podczas spaceru „Wadowickie sacrum”.
Współczesne Wadowice niewiele przypominają miasto sprzed kilkuset lat. Zmieniały się ulice, place i zabudowa, a wraz z nimi również miejsca związane z życiem religijnym mieszkańców.
Niektóre świątynie zostały przebudowane, inne rozebrano. Zniknęły także dawne miejsca pochówku. Po części z nich nie pozostał dziś żaden widoczny ślad.
Ich historię będzie można odkryć podczas wyjątkowego spaceru historycznego „Wadowickie sacrum”, organizowanego w ramach projektu „Siedem wieków miasta. Wadowice – historia, która trwa”.
Wadowice zapisane na dawnej mapie
Spacer odbędzie się 10 września o godz. 17:00. Poprowadzi go dr hab. Tomasz Graff, prof. UPJPII, historyk i badacz dziejów Wadowic.
Uczestnicy rozpoczną wędrówkę przy Muzeum Miejskim w Wadowicach. Trasa będzie prowadzić przez miejsca związane z religijną historią miasta – zarówno te, które zachowały się do dziś, jak i takie, które znamy już tylko z dokumentów, dawnych map, fotografii i opracowań historycznych.
To okazja, aby spojrzeć na dobrze znane Wadowice z zupełnie innej perspektywy.
Tutaj był dawny cmentarz parafialny
Jednym z takich miejsc jest dawny cmentarz parafialny przy kościele.
Dzisiaj trudno wyobrazić sobie, że przestrzeń w centrum Wadowic była kiedyś miejscem pochówku mieszkańców. Przykościelne nekropolie przez stulecia były naturalnym elementem średniowiecznych i nowożytnych miast.
Zmiany przyniosły regulacje obowiązujące w monarchii habsburskiej. Ze względów sanitarnych cmentarze zaczęto przenosić poza obszary zwartej zabudowy.
W Wadowicach nowy cmentarz założono w 1822 roku przy ówczesnej ulicy Nowotarskiej, w rejonie dzisiejszej al. Matki Boskiej Fatimskiej.
Dawna nekropolia przy kościele zniknęła więc z miejskiego krajobrazu, choć przez wiele pokoleń była ważną częścią Wadowic.
Kościół Świętego Krzyża zniknął z Wadowic
Jeszcze ciekawsza jest historia kościoła Świętego Krzyża, którego dzisiaj próżno szukać na mapie miasta.
Świątynia znajdowała się nad Choczenką, w rejonie dawnego Bydlanego Rynku, czyli dzisiejszego placu Obrońców Westerplatte.
Historia tego miejsca sięga XVI wieku. W 1541 roku znajdowała się tutaj drewniana kaplica Świętego Krzyża. Później w jej miejscu powstała większa świątynia.
W 1735 roku wadowiczanin ks. Paweł Zychowicz ufundował nowy kościół. Budowla nie przetrwała jednak do naszych czasów.
Świątynia znajdowała się w miejscu narażonym na podtopienia. Problemy z wodą i pogarszający się stan techniczny sprawiły, że w 1825 roku kościół został rozebrany.
Część wyposażenia przeniesiono do kościoła farnego.
Dzisiaj o istnieniu świątyni przypominają przede wszystkim źródła historyczne. Dla uczestników spaceru będzie to jeden z przykładów tego, jak bardzo zmieniła się przestrzeń Wadowic.
Synagoga, której już nie ma
Na dawnej sakralnej mapie Wadowic ważne miejsce zajmowała również synagoga.
Znajdowała się przy dzisiejszej ulicy Gimnazjalnej. Okazały budynek wzniesiono pod koniec XIX wieku – w latach 1885–1889 – według projektu architekta Karola Korna.
Synagoga była jednym z najważniejszych miejsc życia religijnego i społecznego miejscowej społeczności żydowskiej.
Jej historia została tragicznie przerwana podczas II wojny światowej. W 1939 roku synagoga została spalona przez Niemców, a rok później jej ruiny wysadzono w powietrze.
Dzisiaj po budynku nie pozostał materialny ślad. Pamięć o nim jest jednak ważną częścią historii Wadowic – miasta, które przed II wojną światową było miejscem współistnienia różnych społeczności i tradycji religijnych.
Nie tylko miejsca, których już nie ma
Spacer „Wadowickie sacrum” nie będzie jednak dotyczył wyłącznie nieistniejących już obiektów.
Trasa poprowadzi również w kierunku klasztoru Karmelitów Bosych „na Górce”, który do dziś jest jednym z charakterystycznych miejsc Wadowic.
Karmelici Bosi pojawili się w mieście pod koniec XIX wieku. W latach 1897–1899 powstał klasztor wraz z kościołem św. Józefa.
Z miejscem tym związany był św. Rafał Kalinowski. Karmelitański kościół odegrał również ważną rolę w życiu młodego Karola Wojtyły.
W ten sposób historyczna trasa połączy miejsca istniejące do dziś z tymi, które zniknęły z przestrzeni miasta.
Historia Wadowic ukryta pod współczesnym miastem
„Wadowickie sacrum” może być więc czymś więcej niż zwykłym spacerem.
To próba odtworzenia dawnej mapy miasta – pokazania, gdzie znajdowały się świątynie, miejsca pochówku i obiekty związane z życiem religijnym mieszkańców.
Współczesne Wadowice można dzięki temu zobaczyć jako kolejne warstwy historii. Pod dzisiejszymi ulicami i placami kryją się bowiem ślady miasta, które wyglądało zupełnie inaczej.
Po spacerze będą warsztaty artystyczne
Historia nie zakończy się wraz z zakończeniem spaceru.
12 września o godz. 10:00 w Muzeum Miejskim odbędą się warsztaty artystyczne prowadzone przez Aleksandrę Nowicką-Wszołek z Pralni Sztuki.
Uczestnicy będą mogli artystycznie zinterpretować miejsca i historie poznane podczas wcześniejszego spaceru.
Warsztaty potrwają od godz. 10:00 do 12:30. Udział jest bezpłatny, ale obowiązują zapisy przez Strefę Zajęć.
Organizatorzy zaznaczają, że warunkiem udziału w warsztatach jest wcześniejsze uczestnictwo w spacerze „Wadowickie sacrum”.
„Wadowickie sacrum” – najważniejsze informacje
📅 10 września 2026 roku
⏰ godz. 17:00–19:15
📍 zbiórka: Muzeum Miejskie w Wadowicach
👤 prowadzenie: dr hab. Tomasz Graff, prof. UPJPII
💰 udział bezpłatny
📝 bez zapisów
Warsztaty artystyczne
📅 12 września 2026 roku
⏰ godz. 10:00–12:30
📍 Muzeum Miejskie w Wadowicach
👤 prowadzenie: Aleksandra Nowicka-Wszołek
💰 udział bezpłatny
📝 obowiązują zapisy
⚠️ udział w warsztatach wymaga wcześniejszego uczestnictwa w spacerze.
Wydarzenia odbywają się w ramach projektu „Siedem wieków miasta. Wadowice – historia, która trwa”.
To propozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć Wadowice nie tylko takimi, jakie są dzisiaj, ale również takimi, jakimi były przed wiekami.
FOTO: Muzeum Miejskie w Wadowicach
Przeczytaj również:
Siedem wieków miasta”. Nowy projekt Muzeum Miejskiego przed 700-leciem Wadowic
Spacer przez galicyjskie Wadowice. Muzeum zaprasza mieszkańców do odkrywania historii miasta
Dodaj komentarz